Nederland staat voor een enorme opgave: we moeten van het gas af, terwijl het elektriciteitsnet steeds voller raakt. Tegelijkertijd ligt een deel van de oplossing misschien al voor onze neus. Of beter gezegd: in het water. Energiedamwand Nederland ontwikkelde een systeem waarmee stalen damwanden niet alleen grond en water keren, maar ook duurzame energie leveren. Patrick Stoelhorst ziet enorme mogelijkheden. “Voor de energietransitie is dit eigenlijk laaghangend fruit.”
Het idee is even eenvoudig als slim. Damwanden worden onder meer gebruikt langs kades en oevers, bij dijken en rond bouwputten, om grond of water tegen te houden. Door collectoren op de stalen profielen aan te brengen, krijgen ze een tweede functie als duurzame energiebron. Een vloeistof in de collectoren neemt warmte uit de omgeving op en voert die via leidingen naar een warmtepomp, waarmee gebouwen kunnen worden verwarmd én/of gekoeld. Staal geleidt warmte uitstekend en doordat oppervlaktewater voortdurend in beweging is, kan er veel energie aan worden onttrokken. Patrick: “Nederland heeft heel veel water en de meeste stalen damwanden per vierkante kilometer ter wereld. Die combinatie is perfect.”
Een tweede functie voor de damwand
Patrick is managing director van Gooimeer BV, dat sinds 1997 is gevestigd op bedrijventerrein De Vaart in Almere. Het familiebedrijf verkoopt en verhuurt al vijftig jaar stalen damwanden. “Zo’n vijftien jaar geleden kwam via een Duitse zakenpartner het idee op ons pad om damwanden ook te gebruiken als energiebron. We zijn op kleine schaal begonnen. Het systeem werd ondertussen gepatenteerd en verder ontwikkeld.”
Later bleek ingenieursbureau CRUX Engineering met vergelijkbare ideeën bezig. De twee partijen besloten hun krachten te bundelen en richtten in 2022 Energiedamwand Nederland op. De taakverdeling sluit volgens Patrick naadloos op elkaar aan: CRUX brengt de technische kennis en berekeningen rond bodemenergie in, Gooimeer levert de damwanden en voorziet ze van de benodigde leidingen. Dat laatste gebeurt in Almere, waar de Energiedamwanden daadwerkelijk worden gemaakt. Juist het combineren van verschillende expertises is volgens Patrick belangrijk voor innovatie. “Je moet soms buiten je eigen wereld stappen. Er is veel meer mogelijk dan we denken en de oplossing ligt vaak dichterbij dan je denkt.”
Circulair avant la lettre
Circulariteit is voor Gooimeer bepaald geen nieuw begrip. “Damwanden hebben bijvoorbeeld in bouwputten vaak een tijdelijke functie,” legt Patrick uit. “Zodra ze niet meer nodig zijn, komen ze terug naar Almere. Wij controleren ze, snijden eventueel beschadigde delen eraf en zetten de damwanden opnieuw in. Het verwijderde staal wordt omgesmolten en opnieuw gebruikt. Dat is super circulair, wij doen al vijftig jaar niet anders.”
De Energiedamwand bouwt voort op die circulaire manier van werken. Het energiesysteem kan zowel bij nieuwe als bestaande damwanden worden toegepast. Voor bestaande damwanden is een modulair systeem ontwikkeld waarbij achteraf warmtewisselaars kunnen worden aangebracht. Dat maakt de toepassing breed: van woningen en appartementen tot kantoren, industrie en complete woonwijken. Daar komt nog een voordeel bij, zegt Patrick. “Een water/water-warmtepomp die energie uit bodem of water haalt, heeft veel minder elektriciteit van het net nodig dan luchtwarmtepompen of andere systemen die gasloos verwarmen. Daarmee lost Energiedamwand de netcongestie niet op, maar het systeem kan het probleem wel verkleinen.”
Kennis en talent voor de toekomst
Voor de ontwikkeling van het systeem werkt Energiedamwand nauw samen met onder meer TU Delft en TU Eindhoven. Studenten en onderzoekers zijn betrokken bij pilots, metingen en technische vraagstukken. Die samenwerking levert niet alleen nieuwe kennis op, maar ook nieuw talent. Verschillende afstudeerders die meewerkten aan onderzoeken rond Energiedamwand, zijn later bij CRUX in dienst gekomen en nog altijd betrokken bij de verdere ontwikkeling van het systeem. “Zo ontstaat een directe verbinding tussen wetenschap en praktijk,” concludeert Patrick. Hij ziet daarin ook een aantrekkelijk perspectief voor jonge technici. “Hoe mooi is het als je daadwerkelijk kunt meebouwen aan de energievoorziening van de toekomst?”
Inmiddels bewijst het innovatieve systeem zich op verschillende plekken in Nederland en Duitsland. In het Duitse Cuxhaven is 1,1 kilometer Energiedamwand geïntegreerd in een nieuwe kademuur, goed voor circa 1.750 kW aan bronvermogen. Ook in Almere zelf kreeg de innovatie een plek. De gemeente bracht Energiedamwand Nederland in contact met het project De Werf in de wijk Nobelhorst. Daar werden als pilot 38 Energiedamwanden aangebracht, die inmiddels warmte leveren aan tien woningen. Patrick ziet, juist in een stad die nog volop in ontwikkeling is, kansen om dit soort duurzame voorzieningen vanaf het begin mee te nemen. “Als je weet dat er een damwand komt, zorg dan dat je de voorzieningen alvast aanbrengt. Dan kun je die energiebron later benutten.”
Ruimte om te ondernemen
De wortels van Gooimeer liggen in Naarden, waar Patricks vader het bedrijf in 1976 begon. Voor de meterslange damwanden was steeds meer opslagruimte nodig en die werd in Naarden schaars en duur. Almere bood die ruimte wel. In 1996 kocht Gooimeer de eerste 10.000 vierkante meter op bedrijventerrein De Vaart en een jaar later verhuisde ook het kantoor. Inmiddels beschikt het bedrijf daar over bijna vier hectare en werken er zo’n vijftien mensen. “Almere ligt centraal en we zitten hier dicht bij de Lage Vaart. Dat is belangrijk, want een deel van ons materiaal wordt per schip aangevoerd.”
Ook de praktische opstelling van de gemeente waardeert Patrick. “Damwanden kunnen wel dertig meter lang zijn. De gemeente heeft ervoor gezorgd dat de rotondes hier doorgangen hebben voor speciaal transport. Ook onze inrit is in overleg schuin aangelegd in plaats van haaks, zodat lange vrachtwagens gemakkelijker het terrein op kunnen.”
Kom ook naar Almere
Almere is de jongste stad van Nederland en volop in ontwikkeling, wat het aantrekkelijk maakt voor startende ondernemers en innovatieve, duurzame bedrijven. De stad biedt een unieke mix van technologische vooruitgang en duurzame transitie, met een eigentijdse infrastructuur en gunstige ligging. Almere bevordert groei en samenwerking, en biedt ondernemers de ruimte om te pionieren, innoveren en floreren. Almere geeft ondernemers de ruimte!
